Šta je novo?

Branko Lazarević

Učlanjen(a)
10.07.2010
Poruka
2.776
BRANKO LAZAREVIĆ

BrankoLazarevic.jpg


Branko Lazarević (Vidin, 25. novembar 1883 — Herceg Novi, 6. oktobar 1963) bio je srpski književnik i diplomata. Političke rasprave i ogledi učinili su ga jednim od boljih srpskih političkih mislilaca prve polovine XX veka.

Posleratna vlast ga uklanja sa javne scene. Svoje neobjavljene političke rasprave, dnevnike, solilokvije, eseje i razmišljanja, Lazarević piše u nametnutoj izolaciji, sve dok nije bio isključen iz Saveza književnika i dok nije dopao zatvora (1948—1951). Njegova filozofija istorije, bila je zasnovana na analizi globalnih istorijskih kretanja.

Izgubljena ostavština Branka Lazarevića nađena je slučajno. 2004. godine u Herceg Novom.

NAUČNI RAD

Njegove političke rasprave imaju širok kulturno-istorijski i antropološki značaj, pre svega za razumevanje opšteg društvenog konteksta prve polovine XX veka, a potom i za shvatanje identiteta i mentaliteta Jugoslovena. Svoje predratne političke rasprave pisao je uzgredno i profesionalno, kao ugledan kraljevski diplomata i elitni intelektualac.

U 1945. godini napisao je sve tri velike političke rasprave, koje su ostale neobjavljene u rukopisima: programski esej Istok-Zapad i Jugoslavija, socijalno-antropološki ogled Pučina je stoka jedna grdna i opsežni traktat Rat, revolucija, demokratija i umetnost.

"Rat, revolucija, demokratija i umetnost" je obuhvatna građanska kritika komunističke prakse i leve totalitarne ideologije modernoga doba. Lazarević je 1945. godine napisao i socijalno-psihološku raspravu o karakteru, kretanju i motivima masa, koje svagda započinju i nose revoluciju. Među herceg-novskim rukopisima, u ostavštini Branka Lazarevića nađen je i njegov obimni "Dnevnik jednoga nikoga" pisan od 1943. do 1947. koji obuhvata poslednje dane nemačke okupacije i prve godine komunističke vlasti u Beogradu. Lazarevićev Dnevnik jednoga nikoga bio je skriven i nepoznat punih šezdeset godina.

KRITIKA

"Prema političkim raspravama, nađenim u ostavštini, vidi se da je Lazarević bio iskren srpski rodoljub i da nije bio šovinista. Svaki nacionalizam mu je bio jednako stran, kao i svaki prostački populizam. Smetale su mu četničke kame i kokarde. Klonio se klerikalizma, nacionalne retorike, dekorativne simbolike i vašarskog srbovanja. Svetosavlje je primao kao oblik vizantijskog komonvelta i srpski put ka prosvećenosti; manastiri su za njega bili škole pismenosti, graditeljstva i živopisa. Kao retki balkanski državnici, cenio je hladnu pamet i kritički um. …Njegov liberalizam, kao i njegov demokratizam, nije bio bezgraničan... U kritici podaničkog mentaliteta gomile najviše su mu smetali sebičnost, gupost, dvoličnost, bahatost, primitivizam, zatucanost, pokornost, potuljenost..." (Predrag Palavestra).

CITATI

"Stvoriti građanina: to je osnovni uslov za zdravu državu. Samo građanin može da shvati veličinu, snagu i vrednost i korist države. Građanin ne znači samo plan jedne narodne zajednice. Građanin znači plan opšte ljudske zajednice. Pravi i veliki građanin, to je građanin Masarikovskih shvatanja. To je čovek osposobljen da bude član opšte ljudske zajednice. On čini vrh piramide."

"Demokratija je dinamična, tiranija statična", dok je revolucija "apokalipsa straha"

"Ideje nemaju granica. Velike misli putuju bez putnih isprava i bez policijskih i carinskih pregleda."

"Kad sloboda ućuti, ućuti i velika umetnost. Umetnost je biljka slobode"." Za umetnost je najpogodniji sistem pune demokratije sa punom slobodom za elitu".

"Kada se kaže umetnost, kaže se sloboda."

"Osnovna je sloboda: građanska, verska, politička, naučna, umetnička, jednom reči — lična."

"Nema, nema i sto puta nema nikakve druge umetnosti nego samo, isključivo i neopozivo, slobodne umetnosti."

"Strah je najveći pokretač mase"

"Zemlje slobode uvek nalaze izlazak iz svake situacije. One se prilagođavaju odnosima koji se pojave i rešavaju ih na planu mogućnosti."

"Ratovi i revolucije novijega doba poremetili su odnose u svetu i decivilizovali čoveka, čak i građansku elitu. Komunizam i liberalizam čitavo čovečanstvo pretvaraju u gomilu, vraćaju u primitivizam i bacaju u jedan novi varvarizam. Evropske mase se vraćaju gomilama. Evropljanin je postao čovek gomile."

"Branko Lazarević je završio Filozofski fakultet u Beogradu; učestvovao u ratovima 1912—1918; između dva rata u diplomatskoj službi (Varšava, Prag, Ankara i Beč); umro u Herceg Novom. Jedan je od najistaknutijih predstavnika srpske impresionističke kritike, a posle I svetskog rata pretežno se bavio problemima estetike i teorije književnosti. Deo kritike i prikaza iz književnosti, pozorišta i drugih umetnosti objavio je u zbirkama Impresije iz književnosti (tri knj.), Pozorišni život, Tri najviše jugoslovenske vrednosti, Ogledi, a estetičke i književne poglede u knjigama Prologomena za jednu teoriju estetike."

"Sabrana dela B. Lazarevića objavljena su skoro četrdeset godina posle smrti autora. Ta dela pripremljena 2003. povodom 120-godišnjice 'Lazarevićevog rođenja, kao deo moralnog duga prema jednom od najznačajnijih srpskih književnih kritičara XX veka, koji je, iz politižkih razloga, dugo bio odgurnut u stranu i većim delom zaboravljen', postala su dostupna. Mali broj ljudi u Srbiji zna šta se sve dogodilo na kraju sa ovim prekumanovskim intelektualcem, književnikom i diplomatom 1945 — 1946. Oduzeta mu je prodična kuća u Beogradu, kao i na Hvaru; premešten je u stan u Ul. Alekse Nenadovića 2. U toku rata supruga i sin Đorđe su umrli, a mlađi sin Ivan je poginuo u ratu kao član Demokratske omladine u sukobu sa partizanima. Iz Beograda se preselio u Dubrovnik; pokušao je da ilegalno pobegne u Italiju i bio uhapšen. Posle je otišao da živi kod prijatelja u Herceg Novom, gde je kao samac i podstanar živeo skoro punih dvadeset godina, do smrti. Umro je 6. oktobra 1968 i sahranjen je na groblju pored manastira Savine u Boki Kotorskoj...


Izvor:riznicasrpska
 
Top