Šta je novo?

Bosna i Hercegovina

Always a lady
MODERATOR
Učlanjen(a)
25.08.2009
Poruka
37.577
Dobrodošli i vernici i turisti

Beleške s puta: Stara pravoslavna crkva u Sarajevu

Dobrodošli i vernici i turisti

Crkva Arhangela Mihajla i Gavrila u Baščaršiji, poznata i kao Crkva svete Tekle, najstariji je hram u Bosni i Hercegovini koji od šestog veka do danas nije menjao namenu. Godišnje ga obiđe oko 50.000 posetilaca grada na Miljacki

1.jpg

U Baščaršiji, nedaleko od sebilja – jedinstvene u Sarajevu česme koju nadleću jata golubova – nalazi se Stara srpska pravoslavna crkva. Od šestog veka, otkad potiču njeni temelji, nije menjala namenu, i danas je u funkciji, što je čini najstarijim aktivnim sakralnim objektom u Bosni i Hercegovini. U njenoj porti je i muzej, rangiran među prvih pet u svetu po kvalitetu i vrednosti ikona.
– Pravi joj je naziv Crkva arhangela Mihajla i Gavrila, ali u sarajevskom romanijskom kraju pod tim imenom niko ne bi umeo da je prepozna. Svi je znaju kao Staru pravoslavnu crkvu, ili Crkvu svete Tekle – rekao je Milan Petrović, turistički vodič.
„Nije to nekakva monumentalna nemanjićka građevina nego skromna od kamena zgrada. I da nije zvonika, koji je docnije dograđen, više izgleda po svojoj spoljašnjosti kao mala tvrđava ukopana jedan metar duboko u zemlju nego jedna bogomolja. Međutim to je sa crkvenom opštinom matica pravoslavlja i srpstva u Bosanskom pašaluku...”, pisalo je u tekstu objavljenom u „Politici” 15. aprila 1931. godine.

Na dva nivoa

Crkva je vrlo neobična, šira nego duža, na dva nivoa, sa zidanom oltarskom pregradom, što je retkost u pravoslavnim bogomoljama. Pisanih tragova o njenom nastanku nema, tako da je starost utvrđena na osnovu indirektnih dokaza. Prema turskim dokumentima se može zaključiti da je postojala i pre osmanlijskog osvajanja. Nije poznato ni ko je ktitor.
Po predanju, ovaj hram je krajem 14. veka obnovio kraljević Andrija, „od pameti mudar i pametan, od ljepote stasan i prikladan” brat kraljevića Marka. A u 17. veku je tri puta stradala od požara. Posle obnove od poslednje vatrene stihije 1656. godine darivana je sa polijelejom, dva kamena svećnjaka pored oltara, i novim izrezbarenim drvenim ikonostasom, koji je i danas krase.
U toku duge istorije crkva je više puta stradala i bila poharana. Troškovi oko dozvole za popravljanje hrama iznosili su često više nego popravak. Sadašnji izgled je iz 1730. godine.
Od 1793. pa sve do 1982. godine nije bilo značajnijih radova na crkvi osim što je 1881. godine podignut zvonik sa zapadne strane. Prošle godine je završeno poslednje generalno obnavljanje crkve. Utrošeno je puno sredstava i rada da bi kompleks Stare crkve sa muzejom dobio današnji izgled. Samo je, primera radi, dovezeno i odvezeno blizu 500 kamiona različitog materijala i građe.


2.jpg

Mošti svete Tekle
Pored stare arhitekture, crkva ima vredan ikonostas sa ikonama Radula, najobdarenijeg srpskog slikara druge polovine 17. veka, vrsnog majstora vizantijskog ikonografskog izraza. Posebnu duhovnu vrednost Stare crkve predstavljaju svete mošti mučenika i Božjih ugodnika prvih vekova hrišćanstva: Jakova Persijanca, Trifuna, Marine (sestre svetog Vasilija Velikog), iscelitelja i čudotvorca Pantelejmona, kao i „časna i sveta” desna ruka prvomučenice Tekle. Nju je doneo iz Antiohije u Srbiju prvi srpski arhiepiskop sveti Sava 1233. godine, a patrijarh srpski Arsenije Četvrti Jovanović ih je 1733. godine poklonio Srpskoj pravoslavnoj crkvi u Sarajevu. Svetu Teklinu desnicu mitropolit sarajevski Sava Kosanović odneo je 1873. godine u Rusiju, gde je za nju izrađena biserna rukavica sa narukvicom.
Sveta Tekla je živela u vreme apostola Pavla i bila mu je pomoćnica u propovedanju Jevanđelja Hristovog. Njen grob se, inače, nalazi u Maluli, maloj sirijskoj varoši, koja slovi za jednu od najstarijih hrišćanskih naseobina na svetu, a ime je dobila po aramejskoj reči koja označava ulaz. Kroz taj ulaz prošla je sveta Tekla.
Saznali smo da je običaj Sarajlija svih vera da u određenim danima najpre svrate do turbeta „Sedam braće” na Bistriku i ubace poneki novčić, pomole se, zatim odu do Franjevačkog samostana i Crkve svetog Antona, a krug završe u Staroj pravoslavnoj crkvi.
Na liturgije u ovom hramu dolazi dosta sveta, i to ne samo iz Sarajeva već i drugih gradova, posećuju ga i stranci koji ovde rade – Amerikanci, Grci, Makedonci, Italijani… Godišnje ga obiđe oko 50.000 posetilaca grada na Miljacki. Nema predsednika neke države ili zvanične delegacije koja je došla u BiH, a da je nije posetila.
Tako je u ovaj pravoslavni hram došla i jedna grupa iz NATO-a. Otac Vanja Jovanović, sarajevski paroh i starešina Crkve svetih arhangela Mihajla i Gavrila ih je upoznao s znamenitostima. Popeli su se na sprat i došli do malog kovčega u kome se nalaze mošti mladenca: nepropadljivo telo bebe u malom drvenom kovčegu, ispod kojeg se provlače žene koje ne mogu da začnu ili se mole za ozdravljenje bolesne dece. Jedna od Amerikanki je pažljivo slušala, a onda se i sama pomolila i provukla ispod kovčega. Posle izvesnog vremena se javila starešini crkve sa radosnom vešću da je postala majka!

3.jpg

Ulaz se naplaćuje
U porti Stare srpske pravoslavne crkve se nalaze konak i muzej nastao od njene riznice, koji je osnovao Jeftan Despić 1889. godine (posle otvaranja Zemaljskog muzeja u Sarajevu). Preuređen je deo magaze u crkvenoj porti, osveštan 1890. godine, i zatim počeo sa radom.
Muzej je proširen 1975. godine. Bogatu zbirku čine umetnički radovi starih slikara: desno krilo carskih dveri manastira Banje kod Priboja sa likom svete Bogorodice iz XVI veka, čitav niz ikona svete Bogorodice, tu su i stari rukopisi i štampane knjige, Sarajevska Krmčija na pergamentu iz prve polovine XIV vijeka, crkvene tkanine i vez, metalni predmeti, bogoslužbene stvari…
Stara pravoslavna crkva je imala i važnu prosvetiteljsku ulogu, tu se nalazila ženska škola za hrišćansku decu, koju je 1858. godine osnovala Staka Skenderova, dok su muslimanska deca već imala školu – medresu.
U Sarajevu je danas većinsko muslimansko življe (95 odsto stanovništva) što je i jedan od razloga da se prilikom posete Staroj crkvi i muzeju plaća ulaznica od dve KM: naime, malo je pravoslavnih vernika, pa samim tim i priloga.
Prilikom naše posete imali smo priliku da u crkvi prisustvujemo krštenju. Rekoše nam da su ona češća od venčanja, a dosta je onih koji samo zato dođu u Sarajevo ili BiH.
..............
Stara čaršija je izgrađena u 15. veku kada je Isa-beg Isaković osnovao grad Sarajevo, izgradivši han i pored njega brojne dućane. Najznačajnije zgrade iz tog perioda su džamije. Čuvena je Baščaršijska, koju je podigao Havedža Durak 1528. godine, a dve godine kasnije i Gazi Husrev-beg je izgradio svoju džamiju, pa medresu, biblioteku, hamam, bezistan...

Slavica Berić
Objavljeno: 19.06.2011.
Izvor: Politika magazin

 
LEGEND
Učlanjen(a)
14.12.2009
Poruka
29.056
Višegrad - Andrićev grad

Višegrad - Andrićev grad


Izvor: B92 | Priredila: Miljana Kerču

Na Drini u Bosni sagradio je veličanstven most i razapeo red svodova na toj rijeci, na toj vodi dubokoj i hučnoj. prethodnici njegovi ne mogaše ništa slično sagraditi, po naređenju božijem učini to veliki paša, da bi se njegovo ime spominjalo s poštovanjem i blagodarnošću i sagradi most da mu na svijetu nema ravna...“

4639694194ea6e666844e0066694814_orig.jpg

Glumac Tihomir Stanić kao Ivo Andrić kod mosta Mehmed Paše Sokolovića, Foto: Branislav Andrić


Ovo je natpis sa jedne od dve ploče od belog mramora sa stihovima pesnika Nihadija na arapskom, koji govore o graditelju i godini izgradnje mosta koji je isnpirisao Ivu Andrića da napiše čudesan roman "Na Drini ćuprija".

Šta je toliko inspirisalo našeg Nobelovca pa je jedan most postao glavni junak čitavog romana?

Most Mehmed-paše Sokolovića je projektovao čuveni arhitekta otomanskog carstva, a most je konačno završen 1571. godine. Nazvan je po čoveku koji je rođen nedaleko od Višegrada ali koji je kao dete pod imenom Bajica Sokolović odveden u Istanbul gde je preobraćen u islam, a kasnije postaje Veliki Vezir tri sultana, kao i nosilac mnogih važnih odluka u vladi Otomaskog carstva.

Most je delimično oštećen tokom Drugog svetskog rata, ali je ubrzo obnovljen. Postao je glavni junak romana “Na Drini ćuprija” koji je 1945. napisao Ivo Andrić, a 1961 dobio Nobelovu nagradu za književnost i to najviše zahvaljujući baš ovom romanu.

Iako je most preživeo više ratova, između ostalog i poslednji u Bosni, možda neće preživeti mirna vremena. Nalazi se na listi 100 najugroženijih mesta. Dve hidroelektrane koje se nalaze u blizini su podigle nivo vode na Drini i dosta oštetile donji deo mosta.

Most Mehmed Paše Sokolovića je pod zaštitom UNESCO-a.


Stari grad

2138140414ea6e666cb43e085479424_v4%20big.JPG

Foto: sinji soko/Wikimedia Commons


"Na tom mestu gde Drina izbija celom težinom svoje vodene mase, zelene i zapenjene, iz prividno zatvorenog sklopa crnih i strmih planina, stoji veliki i skladno srezani most od kamena, sa jedanaest lukova širokog raspona. “ napisao je Andrić prvom poglavlju romana “Na Drini ćuprija”.

Most je svedok vekova i nemi posmatrač istorije Balkana.

O višegradskom starom gradu, koјi se nalazi na brdu iznad Višegrada, u istoriјi poznatiјem kao Pavlovina, danas se gotovo ništa ne zna.

Pretpostavlja se da јe tu bilo neko omanje naselje, a grad јe mogao pripadati nekoј domaćoј vlastelinskoј porodici, koјa јe živela u svome gradu Borču iznad Mesića i imala јe јoš nekoliko gradova u okolini. Podno starog grada na nepristupačnim stenama iznad Drine nalaze se ruševine јedne kule, koјa јe imala ulogu osmatračnice na Drini i sa nje se motrilo na svakoga ko se primicao gradu.

Kula јe, kako se po tragovima moglo razabrati, nekada sa donjim gradom bila povezana širokim usečenim hodnikom. Kula se naziva u narodu „kulom Kraljevića Marka“. Ispod kule ima nekoliko udubljenja u stenama, koјe se nazivaјu „Markovim sedlom“ i „Markovim stopama“.

Po narodnoј priči, јednom јe Kraljević Marko na svome šarcu preskočio čitavu Drinu i tako sa Butkovih stena, koјe su na drugoј strani Drine stigao srećno u svoјu utvrđenu Nekada јe ova kula bila prokopana sve do Drine.

Za vreme Turaka u njoј јe bila tamnica pa se ova kula naziva i Tamnica, a po dolasku Austrougarske unutrašnjost kule јe zatrpana kamenjem, da se u njoј ne bi skrivali haјduci i srpski odmetnici. Stari grad u Višegradu pripada uobičaјenom stilu gradova srednjovekovnog vremena, koјe su u našim kraјevima podizali razni domaći velikaši.


Šta još videti?

1543971674ea6e66746c1e388703134_v4%20big.JPG

Kuća Ive Andrića, Foto: Branislav Andrić


Višegrad je mali grad (oko 20.000 stanovnika).

Iz Beograda do njega možete ići autobusom autoputem M5 preko Čačka i Užica, a udaljen je 180 kilometara. Polasci su tokom celog dana. Cena od Užica je oko 500 dinara.

Probajte da izađete u centru grada pre nego sto autobus ode do južnog dela gde su smešteni sportski tereni. Najbolje je da grad obiđete pešaka, sve mozete videti na taj način.

Prvo naravo treba obići Most Mehmed-Paše Sokolovića, potom Spomenik Ivi Andriću , kuću Ive Andrića (može da se gleda samo spolja).

17384522414ea6e66785296258324860_v4%20big.JPG

Zgrada Andrićeve učionice, Foto: Branislav Andrić


Bivši Lotikin hotel je opisan u romanu Na Drini ćuprija (može se videti samo spolja)

Potom je tu Spomen učionica Ive Andrića, Crkva uspenja presvete Bogorodice iz 1884, Manastir Dobrun (12 kilometara od grada), iz 14. veka, sa freskama iz 15 veka, umetničkom galerijom, muzejem, Muzejem posvećenom Prvom srpskom Ustanku,

Preko puta hotela “Višegrad” nalazi se Turistički štand gde možete naći sve informacije.

Višegradska banja se nalazi 5 kilometara od grada, sa hotelom “Vilina vlas” sa starim turskim kupatilom iz 16. veka koje koje može da se iznajmi na sat vremena. Hotel ima i zatvoreni bazen sa toplom mineralnom vodom, a tu je i crkva Sv. Jovana i letnjikovac.

U ponudi su i vožnja čamcem na Drini, gradska tura sa lokalnim vodičem, rafting, pecanje, kajak i sportovi na vodi (Plaža Jaz).


"Andrićgrad"

20280464224ea6e667bd35b184042494_v4%20big.jpg

Foto: Branislav Andrić/arhiva


Dobitnik Nobelove nagrade, laureat Ivo Andrić dobio je u Višegradu i svoj grad “Andrićgrad”, trg od 17.000 kvadratnih u Višegradu.

Grad posvećen Nobelovcu izgradili su filmski režiser Emir Kusturica i vlada Republike Srpske. Njegov roman "Na Drini ćuprija" je poslužio kao inspiracija za gradnju Andrićgrada.

Roman je pisao tokom Drugog svetskog rata a govori se o tri veka sukoba kojima je most u Višegradu bio svedok. Očekuje se da Andrićgrad bude kompletno završen 2014. sa kamenim ulicama, kapijama i kulama, a imaće i biblioteku, pozorište i Andrićev spomenik.

Kusturica je izjavio da je ovo “najveći, najspektakularniji projekat u njegovom životu,”

Na priredbi povodom 50. godišnjice od dodele Nobelove nagrade proslavljenom piscu, premijer Republike Srpske Aleksandar Džombić ga je proglasio “najvažnijim piscem na srpskom jezikui i čitave južnoslovenske kulture i rekao da ga mu vlada odaje počast i priznanje gradeći "Andrićgrad" u Višegradu.

“Nema sumnje da će, kada "Andrićgrad" bude završen, Višegrad i Republika Srpska dobiti nov kvalitet, kulturne sadržaje sitmulišući razvoj turizma i promovišući našeg jedinog laureta", dodao je on.
 
Top